Het legionella beheersplan uitgelegd
Het legionella beheersplan uitgelegd
Het legionella beheersplan is het document dat beschrijft welke maatregelen je neemt om legionellagroei in je leidingwaterinstallatie te voorkomen. Het is de praktische vertaling van de risicoanalyse naar dagelijkse, wekelijkse en maandelijkse acties. Voor prioritaire instellingen is een beheersplan wettelijk verplicht.
Wat is het verschil tussen risicoanalyse en beheersplan?
Die twee worden vaak door elkaar gehaald, maar ze zijn verschillend:
- De risicoanalyse brengt de risico's in kaart. Waar kan legionella groeien? Welke delen van de installatie zijn kwetsbaar?
- Het beheersplan beschrijft de maatregelen om die risico's te beperken. Wat moet je doen, hoe vaak en wie is verantwoordelijk?
In de praktijk worden ze meestal samen opgeleverd door het BRL 6010 gecertificeerde adviesbureau. De risicoanalyse vormt de onderbouwing, het beheersplan is het werkdocument dat je in het dagelijks beheer gebruikt.
Wat staat er in een beheersplan?
Een goed legionella beheersplan bevat de volgende onderdelen:
Installatieschema
Een up-to-date tekening van de leidingwaterinstallatie met daarop:
- Alle warm- en koudwaterleidingen
- Locatie van boilers, warmteopwekkers en circulatiepompen
- Alle tappunten (genummerd)
- Meetpunten voor temperatuurcontrole
- Eventuele dode leidingen of risicopunten
Beheersmaatregelen
Per risicofactor uit de risicoanalyse beschrijft het beheersplan welke maatregel je neemt:
| Maatregel | Frequentie | Wie |
|---|---|---|
| Temperatuurmeting warmwater (boiler) | Wekelijks | Technische dienst |
| Temperatuurmeting tappunten | Maandelijks | Technische dienst |
| Spoelen weinig gebruikte tappunten | Wekelijks | Schoonmaak / TD |
| Controle circulatiepomp | Maandelijks | Technische dienst |
| Ontkalken douchekoppen | Halfjaarlijks | Onderhoudsdienst |
| Monstername legionella | Halfjaarlijks | Extern laboratorium |
| Visuele inspectie leidingwerk | Jaarlijks | BRL 6010 adviseur |
Actieplan bij overschrijding
Het beheersplan beschrijft ook wat er moet gebeuren als er legionella wordt aangetroffen:
- Onder 100 KVE/liter: geen directe actie nodig, maar extra monitoring
- 100 tot 1.000 KVE/liter: maatregelen nemen (extra spoelen, temperatuur verhogen) en herbemonstering na 2 weken
- Boven 1.000 KVE/liter: onmiddellijke maatregelen, tappunten buiten gebruik stellen, thermische desinfectie, melding aan eigenaar/beheerder
- Boven 10.000 KVE/liter: tappunten direct afsluiten, GGD informeren, thermische desinfectie van de hele installatie
Logboek
Het beheersplan schrijft voor welke gegevens je moet vastleggen:
- Temperatuurmetingen per meetpunt (datum, tijd, temperatuur)
- Spoelacties (welk tappunt, datum, door wie)
- Onderhoudsacties (wat, wanneer, door wie)
- Monsternamedatum en resultaten
- Afwijkingen en genomen corrigerende maatregelen
Dit logboek moet beschikbaar zijn voor de inspectie (ILT). Steeds meer bedrijven werken met digitale logboeksystemen in plaats van papieren formulieren.
Verantwoordelijkheden
Het plan benoemt wie waarvoor verantwoordelijk is:
- Eigenaar/beheerder: eindverantwoordelijk voor naleving
- Technische dienst: dagelijkse beheersmaatregelen uitvoeren
- BRL 6010 adviseur: periodieke controle en actualisering van het plan
- Geaccrediteerd laboratorium: monstername en analyse
Wie moet een beheersplan hebben?
Wettelijk verplicht
Alle prioritaire instellingen conform het Drinkwaterbesluit:
- Ziekenhuizen en zorginstellingen
- Hotels, campings, vakantieparken
- Zwembaden, sauna's, wellnesscentra
- Asielzoekerscentra, gevangenissen
- Gebouwen met collectieve waterinstallaties
Sterk aanbevolen
Niet wettelijk verplicht, maar wel verstandig:
- Kantoorgebouwen met douchevoorzieningen
- Scholen met gymzaaldouches
- Sportverenigingen en fitnesscentra
- Appartementencomplexen
- Industriele gebouwen met proceswater
Hoe voer je een beheersplan uit?
Stap 1: Laat de risicoanalyse en het beheersplan opstellen
Schakel een BRL 6010 gecertificeerd bureau in. Zij inspecteren de installatie en leveren een rapport met beheersplan op maat.
Stap 2: Wijs verantwoordelijken aan
Bepaal wie welke taken uitvoert. Bij grote organisaties is dit vaak de technische dienst. Bij kleinere instellingen kan de eigenaar zelf de dagelijkse taken doen, mits goed geinstrueerd.
Stap 3: Richt het logboek in
Kies een registratiesysteem (papier of digitaal) en zorg dat alle uitvoerenden weten hoe ze hun acties vastleggen.
Stap 4: Start met de beheersmaatregelen
Voer de maatregelen uit volgens het schema in het beheersplan. Wees consequent, ook in rustige periodes.
Stap 5: Laat periodiek controleren
Minimaal jaarlijks laat je het adviesbureau controleren of het beheersplan nog actueel is en of de maatregelen worden nageleefd. Na verbouwingen of wijzigingen aan de installatie is een tussentijdse controle nodig.
Veel voorkomende fouten
- Het beheersplan in de la laten liggen: een beheersplan heeft alleen waarde als het ook wordt uitgevoerd. Regelmatige naleving is essentieel.
- Temperatuurmetingen niet vastleggen: meten is weten, maar als je het niet vastlegt, heb je geen bewijs voor de inspectie.
- Na een verbouwing het plan niet bijwerken: elke wijziging aan de installatie kan nieuwe risico's introduceren.
- Spoelen overslaan: "het is maar een week" kan al genoeg zijn voor legionellagroei in een dode leiding.
- Geen actie bij grenswaarde-overschrijding: de neiging om af te wachten is menselijk, maar bij legionella kan afwachten fataal zijn.
Digitaal legionellabeheer
Steeds meer bedrijven stappen over op digitale beheersystemen. Voordelen:
- Automatische herinneringen voor meetmomenten en spoelacties
- Digitaal logboek dat altijd beschikbaar is voor inspectie
- Trendanalyse van temperatuurmetingen
- Snellere signalering van afwijkingen
- Minder kans op vergeten acties
Diverse BRL 6010 gecertificeerde bureaus bieden eigen softwareplatforms aan, of werken samen met gespecialiseerde softwareleveranciers.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is een beheersplan geldig?
Het beheersplan heeft geen vaste vervaldatum, maar moet worden geactualiseerd bij wijzigingen aan de installatie, na een verbouwing, of als de risicoanalyse wordt herzien. In de praktijk wordt het plan elke 3 tot 5 jaar opnieuw beoordeeld.
Kan ik een beheersplan van internet downloaden?
Nee. Een beheersplan moet specifiek zijn voor jouw installatie. Een generiek template voldoet niet aan de wettelijke eisen en biedt geen echte bescherming. Het moet zijn gebaseerd op een risicoanalyse van jouw installatie door een BRL 6010 gecertificeerd bureau.
Wat kost het onderhoud van een beheersplan per jaar?
De jaarlijkse kosten voor het uitvoeren van een beheersplan liggen tussen de 1.000 en 5.000 euro, afhankelijk van de grootte van de installatie en de frequentie van monstername. Meer details in ons artikel over kosten.
Laatst bijgewerkt: april 2026